Lighting Festival in Malmö

Τώρα με το τέλος των γιορτών, βλέποντας τους δημοτικούς στολισμούς (συνήθως παραμένουν όλο το χρόνο και απλά ξαναφωτίζονται τις επόμενες γιορτές), της ίδιας φιλοσοφίας σε κάθε συνοικία, χωρίς ιδιαίτερη φαντασία, να παραπέμπουν σε μια απρόσωπη διεκπεραίωση μιας ακόμη τυπικής διαδικασίας, που λίγη σχέση έχει με τους δημότες και τις πραγματικές αναγκαιότητες του κάθε δήμου, δε μπορώ να μην κάνω τις αναπόφευκτες συγκρίσεις με τις τοπικές αυτοδιοικήσεις σε άλλους τόπους, όπου τα ουσιαστικά προβλήματα απασχολούν τις αρχές και τα εκλεγμένα συμβούλια, που συχνά αναλώνουν ακόμη και τον ελεύθερο χρόνο τους για την αντιμετώπισή τους. Έχω ακόμη νωπό το παράδειγμα του Malmö στη Σουηδία, για το οποίο μας έκανε μια παρουσίαση ο υπεύθυνος της τεχνικής υπηρεσίας του Δήμου, στα πλαίσια του PLDC (Professional Lighting Design Conference), Johan Moritz, τον περασμένο Νοέμβριο στην Κοπεγχάγη.

Η παρουσίαση αυτή και η επιτόπου επίσκεψη (workshop) στα πλαίσια του Συνεδρίου, όπου παρουσιάζονται εκπληκτικά επιτεύγματα κάθε δύο χρόνια που πραγματοποιείται, ομολογώ ότι επισκίασε τις υπόλοιπες «αναμνήσεις» μου,  όχι τόσο για τις ιδέες και τις εφαρμογές του lighting design, με το οποίο ασχολούμαι,  όσο για το ενδιαφέρον και την ουσιαστική δουλειά της τοπικής αυτοδιοίκησης, που κατάφερε τελικά να βελτιώσει τις συνθήκες ζωής των κατοίκων και να αναβαθμίσει την πόλη τους.

Η πόλη ήταν βιομηχανική και τα τελευταία χρόνια βρισκόταν σε πλήρη παρακμή. Οι βιομηχανίες έκλειναν σταδιακά και η ανεργία βρισκόταν στα ύψη, ενώ το ποσοστό των αυτοκτονιών αυξανόταν ανησυχητικά, παράλληλα με το ποσοστό των κατοίκων που ήταν αλκοολικοί. Σποραδικές προσπάθειες του Δήμου να αναβαθμίσει το κέντρο, να φτιάξει απλόχωρους σταθμούς του metro, να αναπλάσει κάποιες πλατείες, να καθαρίσει τους δρόμους και να φτιάξει νέα σχολεία, δεν οδήγησαν πουθενά.

Νέες επιτροπές ειδικών συστήνονταν και αλλεπάλληλες συσκέψεις γίνονταν για να βελτιωθούν οι συνθήκες και οι προοπτικές της περιοχής, έως ότου, μια τολμηρή ιδέα κάποιου φωτισμένου ανθρώπου, έθεσε για πρώτη φορά το θέμα της κακής ψυχολογικής διάθεσης των κατοίκων, που πάση θυσία έπρεπε να βρεθεί κάποιος τρόπος να βελτιωθεί. Μια γιορτή, έστω και χωρίς προηγούμενο κι έστω κι αν έμοιαζε σαν απίστευτη πολυτέλεια μπροστά στις πρωταρχικές ανάγκες της περιοχής, προτάθηκε σαν ένεση τόνωσης και αναζωογόνησης. Το σκεπτικό ήταν απλό: στην περιοχή θα στηνόταν ένα σκηνικό «χαράς», οι κάτοικοι θα το έριχναν έξω, μια μεθοδευμένη προβολή της γιορτής εκτός των ορίων της πόλης θα συγκέντρωνε επισκέπτες, που θα τόνωναν το ηθικό των κατοίκων και παράλληλα θα άφηναν κάποια χρήματα και …… μετά, το σκηνικό θα παρέμενε στην πόλη, τόσο για να την ομορφαίνει, όσο και για να υπενθυμίζει σε όλους τις όμορφες στιγμές που είχαν περάσει. Ένας απ’ τους στόχους και ίσως η σπουδαιότερη πρόκληση της προσπάθειας, θα ήταν να εξασφαλίσουν τη συμμετοχή των δημοτών, τόσο στη λήψη των αποφάσεων, όσο και στο κατασκευαστικό μέρος και κυρίως στη μελλοντική συντήρησή των έργων.

Παρά τις αντιρρήσεις και το σκεπτικισμό πολλών απ’ τους συμμετέχοντες στις συσκέψεις (όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο ομιλητής, συνέκριναν την απόπειρα με τα λόγια της Μαρίας Αντουανέτας «ταΐστε το λαό με παντεσπάνι»), αποφασίσθηκε τελικά να γίνει εκεί ένα είδος «γιορτής του φωτός» (festival light), όπως ήδη γινόταν σε άλλες (εύρωστες οικονομικά) πόλεις του κόσμου. Κατόπιν πολλών πιέσεων και πολύωρων (και μάλιστα σε βάρος του προσωπικού χρόνου των μελών) διαβουλεύσεων, δέχθηκε διστακτικά,  τόσο η κυβέρνηση, όσο και κάποιοι ιδιώτες χορηγοί (τους οποίους έπεισαν να στηρίξουν την προσπάθεια, ώστε μελλοντικά να έχουν κάποια κίνητρα να επενδύσουν στο Malmö) να καλύψουν το πολύ σημαντικό κόστος των εκδηλώσεων και του πανάκριβου εξοπλισμού, στα πλαίσια των εορταστικών εκδηλώσεων. Μια ομάδα ευφάνταστων φωτιστών, αρχιτεκτόνων και άλλων καλλιτεχνών προσλήφθηκε, με πολλούς να συμμετέχουν εθελοντικά (κάποιοι απ’ την ίδια την τεχνική υπηρεσία του Δήμου, όπως και ο ομιλητής) άρχισε να «παράγει» ιδέες, που τις παρουσίαζε στη διάρκεια των συσκέψεων, στις οποίες ενθαρρύνονταν να συμμετάσχουν και οι δημότες.

Και τότε, σιγά σιγά, παρά τις αντιρρήσεις και τη δυσκολία να πεισθούν και οι αρχές και οι ιδιώτες να δώσουν χρήματα και παρά την αρχική αδράνεια των κατοίκων, άρχισε να αναπτύσσεται και να μεταδίδεται  ο ενθουσιασμός, με αποτέλεσμα ολοένα και πιο πρωτότυπες και δημιουργικές ιδέες να  βλέπουν το φως, ενώ όταν άρχισαν να υλοποιούνται, ο κόσμος μετείχε και με εργασία και με σχόλια.

Αυτό που είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, είναι ότι οι δημιουργοί, με στόχο να διώξουν την «κατάθλιψη» και το αίσθημα εγκατάλειψης των κατοίκων από το κράτος, επικεντρώθηκαν στο να εμπλουτίσουν και την πιο απλή φαινομενικά κατασκευή ή λεπτομέρεια ή event, με σύμβολα, που ήθελαν να δώσουν το μήνυμα ότι «είμαστε εδώ», «σας σκεφτόμαστε», «αισιοδοξείτε», «συμμετέχετε όλοι».

Ήταν πραγματικά συγκινητικό, να ανακαλύπτεις (με την υπόδειξη του περήφανου Johan) στο δάπεδο ενός απ’ τους σταθμούς του metro, που έχει και τη μεγαλύτερη κίνηση ιδίως τις ώρες αιχμής, ότι τα μικροσκοπικά μοτίβα των πλακιδίων, κοιτάζοντάς τα από πολύ κοντά, δεν είναι, παρά η επανάληψη της ίδιας λέξης: «Extra». Πιο συγκεκριμένα: η είσοδος του σταθμού, μολονότι έχει διατάξεις για τη διείσδυση του φυσικού φωτός κατά την ημέρα (λιγοστού και με πολύ μικρή διάρκεια όπως είναι φυσικό σ’ αυτές τις χώρες), εξασφαλίζει άπλετο τεχνητό φως (στο φάσμα του ηλιακού) μέσω φωτιστικών με τη μορφή του ήλιου, μοτίβου που επαναλαμβάνεται και στο δάπεδο, μόνο που εκεί το μοτίβο είναι σχεδιασμένο από πολύ μικροσκοπικές λέξεις. Κι αυτό επελέγη να γίνει, ώστε οι κάτοικοι, που μπαινοβγαίνουν βιαστικοί, να ξέρουν ότι καταβλήθηκε μεγάλη προσπάθεια προς χάρη τους, ακόμη και στην παραμικρή λεπτομέρεια και έτσι να διατηρούν το ηθικό τους ψηλά…..

 

 Το ενδιάμεσο επίπεδο μεταξύ της εισόδου και των αποβαθρών, όπου ένας καταιγισμός "ηλιακού" φωτός λούζει όλες τις επιφάνειες και τα βήματα των επιβατών

 

Λεπτομέρεια του δαπέδου με zoom στο κυρίαρχο μοτίβο - σύμβολο -λέξη

 

 

Κι αυτές οι προσπάθεια "ανθρωποκεντρισμού" φαίνεται τόσο στις λεπτομέρειες του μόνιμο εξοπλισμού του φωτεινού σκηνικού που απολαμβάνουν πλέον οι κάτοικοι και οι επισκέπτες στην πόλη, όσο και στα επιμέρους παροδικά events, που τα περισσότερα είχαν ένα ανθρωποκεντρικό μήνυμα. Πχ, οι φωτογραφικοί θάλαμοι για στιγμιαίες φωτογραφίες, που κατά τη φωτογράφιση του εισερχόμενου, η εικόνα του προβαλλόταν στο απέναντι ψηλό κτίριο, μαζί με κάποιο μήνυμα που επέλεγε να πληκτρολογήσει ο φωτογραφούμενος….Έτσι, κι ο τελευταίος κάτοικος, αποκτούσε την ταυτότητά του στην πόλη, στην οποία έστελνε και το προσωπικό του χαιρετισμό, ή σχόλιο ή ακόμη και επίκληση.

Οι περίφημοι θάλαμοι φωτογράφισης, μαζί με την προβολή σε ένα γειτονικό κτίριο

Τοίχοι κτιρίων με video wall προβολές, που συχνά μετέφεραν διάφορα μηνύματα και χαιρετισμούς προς τους επισκέπτες του festival

 Άλλα φωτιστικά σχήματα, ενεργοποιούνταν ανιχνεύοντας την κίνηση, πχ παιγνίδια σε πλατεία, φωτίζονταν ανάλογα με τη δράση των παιδιών, σχηματισμοί στα δάπεδα των κοινόχρηστων χώρων άλλαζαν παράσταση σύμφωνα με την κίνηση των διερχομένων κά.

 

 

Φωτεινές κατασκευές και γλυπτά στους ελεύθερους χώρους της πόλης

 

Απ’ τις πιο ενδιαφέρουσες (κυρίως εικαστικές, μια και οι σταθμοί είχαν ήδη κατασκευαστεί πρόσφατα) παρεμβάσεις, είναι αυτές που έγιναν στους σταθμούς του metro και του τραίνου. Με τη λογική, ότι οι σταθμοί, που συνδέονται νευραλγικά με την πόλη και τις δραστηριότητες των κατοίκων, αποτελώντας και τους πρώτους χώρους της πόλης που συναντούν οι επισκέπτες, χρειαζόταν να «συνδεθούν» με αυτή τη δράση, με ένα δυναμικό και διαδραστικό τρόπο και μάλιστα να «βγουν» προς τα έξω, ο σχεδιασμός τους επεκτάθηκε και στο τμήμα του εξωτερικού κοινόχρηστου χώρου ανάμεσα στο σταθμό και τις υπόλοιπες χρήσεις. Οι προτάσεις που υλοποιήθηκαν, αποκαλύπτουν τη μεγάλη και με πολλή ευαισθησία ανάλυση που προηγήθηκε στα στάδια της μελέτης: αρχίζοντας απ’ τις αποβάθρες του κεντρικού σταθμού, με τις στιβαρές, γκρίζες και μονότονες μπετονένιες επιφάνειες (που ανταποκρίνονταν στην αρχική, βιομηχανική και μουντή εικόνα της πόλης), όπου επιλέχθηκε να τονισθεί με εξαιρετικά ευφυή τρόπο η κίνηση των τραίνων, είτε σαν προειδοποίηση για την κίνησή τους, είτε σα δυναμικά tableaux, που παράλληλα αναδείκνυαν την (ξεχασμένη) ομορφιά της πόλης.

Ανεπαίσθητες λάμψεις σε ευθείες, με διαφορετικά χρώματα, μοιάζουν να ξεπηδούν απ’ τους τοίχους της υπόγειας αποβάθρας, που προηγούνται από τις πλατφόρμες, τονίζοντας (με διαφορετικά χρώματα) τον άξονα κίνησης του τραίνου που φθάνει ή φεύγει, χωρίς η παρέμβαση αυτή να μοιάζει ότι είναι διακοσμητική, αλλά μάλλον ότι είναι μέρος της ίδιας της αμαξοστοιχίας, ότι είναι ένα στοιχείο που πάντα υπήρχε και υποσυνείδητα το περιμένεις.

 

Υπόμνηση της κίνησης του τραίνου με κινούμενα φωτάκια Leds στις επιφάνειες εισόδου και εξόδου των τραίνων στις αποβάθρες

Οι τοίχοι  στην πλατφόρμα έχουν διαιρεθεί σε νοητά παράθυρα κινούμενων βαγονιών, που περνούν ανάμεσα από τις μαούνες του ποταμού και τα κτίρια της όχθης απ’ τη μια πλευρά και από τα προάστια με τα βουνά και τα αγροτικά γραφικά σπίτια από την άλλη! Τα τοπία είναι απαθανατισμένα με ηλιόλουστο καιρό και λαμπερό ουρανό (ο σκανδιναβικός ουρανός τις σπάνιες ηλιόλουστες μέρες είναι εκτυφλωτικός) κι έτσι κανείς, έχει την ψευδαίσθηση μιας φωτεινής αποβάθρας και του ταξιδιού μέσα στο τραίνο, χαζεύοντας μια υπέροχη θέα σε φυσική κλίμακα απ’ τα παράθυρα. Πανάκριβοι προτζέκτορες τοποθετημένοι έξυπνα σε σημεία της ψευδοροφής του φωτισμού της αποβάθρας, δημιουργούν έναν ολόκληρο μαγικό κόσμο ψευδαισθήσεων για τους επιβάτες και τους διερχόμενους κι έναν απρόσμενο πόλο έλξης για τους επισκέπτες. Όντας μισή ώρα η απόσταση με το τραίνο από την Κοπεγχάγη, το Malmö μπήκε για τα καλά στη λίστα των must των τουριστών αλλά και των Δανών για μια Σαββατιάτικη βόλτα.

Παρακολουθείστε το video

 

 

 

 

Η σύνδεση του σταθμού με την πόλη, έχει υλοποιηθεί στο χώρο της κεντρικής πλατείας με ένα μοναδικό τρόπο: το ίδιο το κτίριο του σταθμού κατ’ αρχήν έχει τονισθεί με κινούμενο (με ασύμμετρης διάρκειας) φωτισμό  στο επίπεδο της κυκλικής στέγης του, που ανάλογα με την άφιξη ή αναχώρηση του τραίνου, στέλνει «μηνύματα» μέσω της ταχύτητας της κυκλικής κίνησης του φωτός, που όταν μένει για πολλή ώρα χαμηλή, κάνει το κτίριο να μοιάζει με φάρο.

 

 Διάφορα effects στην περίμετρο της πλατείας, τονίζουν την κίνηση των ανθρώπων που περνούν, δημιουργώντας σενάρια ξαφνιάσματος και έντασης ή απλά συνοδευτικά του ρυθμού της κίνησης: κολωνάκια χαμηλά (bollards), που οριοθετούν την πλατεία, ξαφνικά εκπέμπουν φως στο επάνω μέρος τους, είτε όλα μαζί, είτε ένα ένα προοδευτικά και ξαφνικά μια «ριπή» φωτός περιτρέχει όλη τη σειρά, όπως ένα φύσημα του ανέμου αρχίζει να λυγίζει σα ντόμινο, μια σειρά δένδρων.

Το πράσινο φως ανήκει στα bollards κατά τη στιγμή που η ριπή φωτός "τρέχει" από το ένα στο άλλο 

Από το σταθμό και σε όλη την επιφάνεια της πλατείας, ένα φωτεινό δίχτυ, σαν αστρικός γαλαξίας από χιλιάδες τρεμοσβήνοντα φωτάκια καλύπτει στο ύψος των ψηλόκορμων δένδρων (μερικά φωτίζονται επίσης) όλη την πλατεία, που στηρίζεται στις ιδιαίτερα ψηλές φωτιστικές κολώνες της πλατείας. Μια ατμόσφαιρα γιορτής και μαγικής φωτεινής ομίχλης (ομίχλη φυσική συνήθως καλύπτει την πόλη μεγάλο μέρος του χρόνου) μεταμορφώνει την πλατεία σε χώρο εξαιρετικά ελκυστικό, παρέμβαση που με καμιά αλλαγή δαπέδου και εξοπλισμού της δε μπορούσε να επιτευχθεί. Είναι χαρακτηριστικό, ότι όταν ο καιρός είναι βροχερός, τα φωτάκια αντανακλούν και στη βρεγμένη επιφάνεια της πλατείας, που προσομοιάζει με μεγάλη λίμνη.

 

 

 Ο αστικός εξοπλισμός δεν έχει μείνει χωρίς παρεμβάσεις! Φωτεινά παγκάκια και μεταμορφούμενα (μέσω του φωτισμού) γλυπτά, απρόσμενα φωτεινά μοτίβα που ξαφνικά φωτίζουν το σκοτάδι, τονισμός κάποιων αρχιτεκτονικών στοιχείων των γύρω κτιρίων, δημιουργούν ανεξάντλητα σημεία ενδιαφέροντος για το μάτι και χαρούμενα στιγμιότυπα για όλους.

Παγκάκι από τεχνητό γρανίτη, "διάτρητο" από οπτικές ίνες, που περιοδικά ανάβουν και τονίζουν τη μορφή του

 

 

 

Τα γλυπτά της πόλης φωτίζονται "δραματικά", συμμετέχοντας στην ευρύτερη σκηνογραφία της γιορτής

 

Διάφορα "εφευρήματα" προσέλκυσης της προσοχής συνυπάρχουν παντού

Η «γιορτινή» αυτή παρέμβαση όμως, δεν περιορίσθηκε στα κεντρικά σημεία της πόλης, αλλά επεκτάθηκε και στις συνοικίες και ιδιαίτερα στα πιο υποβαθμισμένα σημεία. Και ο φωτισμός σ’ αυτές τις περιοχές, με υψηλή εγκληματικότητα και αίσθημα ανασφάλειας των κατοίκων, έγινε με τρόπο τόσο ελκυστικό και γιορτινό, που πραγματικά ένα δώρο και μια λύση, μια και ακόμη και οι παιδικές χαρές, με νέα φωτεινά και μετασχηματιζόμενα μαγικά παιγνίδια, (ακόμη και οι κάδοι σκουπιδιών έγιναν χρωματιστά ζωάκια) πλημμύρισαν από παιδιά και τα γήπεδα, με φωτεινά effects, έγιναν ελκυστικά για τους μεγάλους ακόμη και τις σκοτεινές ώρες της μέρας (το Χειμώνα το σκοτάδι αρχίζει συχνά απ’ τις 3:00 το απόγευμα).

 

Παιδικές χαρές με φωτεινά effects

 



 

Φωτεινά effects σε γήπεδα

Όλα τα δημόσια κτίρια, ή κτίρια εγκαταλελειμμένα από βιομηχανίες και παλιά δρομάκια, αναδείχθηκαν με σωστές φωτιστικές παρεμβάσεις ανάδειξης, ενώ φυσικά στοιχεία, όπως λόφοι και παραποτάμιες όχθες και γέφυρες, τονίσθηκαν με ιδιαίτερο φωτισμό και δυναμικές κατασκευές, που συμπλήρωσαν το μαγικό σκηνικό του festival και σήμερα αποτελούν χαρακτηριστικά σημεία αναφοράς της πόλης.

 

 

 

 

Εκτός από τις υδάτινες επιφάνειες και τα φυσικά στοιχεία,  απρόσωπα κτίρια παλιών βιομηχανιών ή υπηρεσιών, φωτισμένα κατάλληλα, αποτέλεσαν μέρος του σκηνικού της γιορτής και της αναβάθμισης της πόλης

 

 

 

Εγκαταλελειμμένοι ανοιχτοί χώροι πρασίνου, μετατράπηκαν σε οάσεις με τονισμό των φυσικών στοιχείων και ανάδειξη των υδάτινων επιφανειών, που συναντώνται πολλές στην πόλη και που πολλές κατά το χειμώνα, μετατρέπονται σε πίστες πάγου.

 

 

 

Καθώς οι κάτοικοι ενθαρρύνθηκαν να μετάσχουν στις αρχικές συσκέψεις και καθώς μπροστά στα μάτια τους παρουσιάζονταν απίθανες ιδέες, άρχισαν κι αυτοί να έχουν τις δικές τους δειλές προτάσεις, που ξαφνικά έβλεπαν στα προσομοιωτικά softwares των μελετητών να υλοποιούνται (και πράγματι τελικά κάποιες απ’ αυτές υιοθετήθηκαν), ο ενθουσιασμός άρχισε να τους συνεπαίρνει κι αυτό φυσικά ήταν μεταδοτικό, καθώς όλο και περισσότερα χρήματα άρχισαν να «επενδύονται» και όλο και περισσότεροι επιφυλακτικοί επενδυτές άρχισαν δειλά δειλά να οραματίζονται κάποιες επιχειρηματικές δράσεις στην περιοχή, έστω και αρχικά στα πλαίσια του festival. Διαφημιστικές καμπάνιες ξεκίνησαν και μαζί νέοι χορηγοί για «festival μπύρας», δωρεάν παραστάσεις από κάποιες αγαπητές στους Σουηδούς μπάντες και τέλος προσπάθειες παρότρυνσης των κατοίκων να μετάσχουν σε bazaar τοπικών σπεσιαλιτέ και προϊόντων,  όλα μαζί συντονίσθηκαν κι είχαν σα μοναδικό αποτέλεσμα μιαν αλησμόνητη γιορτή και με τον πραγματικό, ουσιαστικό και υποκρυπτόμενο στόχο,  την αναβάθμιση της περιοχής και των κατοίκων της, να στεφθεί με απόλυτη επιτυχία.

Πλήθη κόσμου παρακολούθησαν τις εκδηλώσεις του festival

Με το τέλος του festival, τίποτα δεν ήταν το ίδιο. Το αίσθημα της αυτοεκτίμησης των κατοίκων, μαζί με το αίσθημα ότι το Κράτος ήταν πλάι τους, ανέβηκε αισθητά. Νέοι επενδυτές προσέφεραν νέες θέσεις εργασίας στην περιοχή και παράλληλα η πόλη άρχισε να γίνεται πόλος επίσκεψης τουριστών. Καλλιτεχνικά στέκια και δράσεις άρχισαν να κατακλύζουν την πόλη. Οι δημότες, που είχαν κουραστεί κι οι ίδιοι στην προετοιμασία και τις κατασκευές, άρχισαν με αίσθημα ευθύνης να προστατεύουν οι ίδιοι τους ακριβούς εξοπλισμούς που παρέμειναν στην πόλη τους. Μια μεγάλη ανάπτυξη άρχισε να σημειώνεται, που σήμερα, λίγα χρόνια μετά, κάνει πολύ δύσκολο για τον σημερινό επισκέπτη,  να πιστέψει ότι αυτή η πόλη βρισκόταν σε κατάσταση εξαθλίωσης.

 

 

 

 

O Johan Moritz, Malmö

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Διάδραση στην Αρχιτεκτονική

Μέσα από τα ταξίδια και τις εμπειρίες μας και το συνεχή καταιγισμό από πληροφορίες για τα καλλιτεχνικά δρώμενα στον κόσμο, είναι αλήθεια ότι έχουμε γίνει πιο απαιτητικοί και οι αισθήσεις μας ζητούν εντονώτερα ερεθίσματα για να συγκινηθούν. Το ίδιο συμβαίνει και με τα αρχιτεκτονικά δημιουργήματα. Η «στατική» αρχιτεκτονική δίνει ολοένα και περισσότερο χώρο στη «διάδραση», σε διαδικασίες δηλαδή επικοινωνίας και ανταλλαγής μηνυμάτων του κτιρίου ή του χώρου με τον άνθρωπο, είτε είναι ο χρήστης, είτε ο κάτοικος, ο επισκέπτης κλπ, με συνεχή εναλλαγή μορφών και δημιουργία σκηνικών, που μαγεύει τις αισθήσεις, οξύνει το πνεύμα και προκαλεί τη φαντασία.

  

 

 

Οι διαγώνιες γραμμές που μοιάζουν σχεδιασμένες τυχαία πάνω στο τσιμεντένιο δάπεδο της αλάνας – υπαίθριου parking του κτιρίου της Hadid (Nord Terminal Hoenheim), το βράδυ ζωντανεύουν φωτισμένες, καθώς τα αυτοκίνητα διαγράφουν τροχιές παρκαρίσματος.

Το στάδιο του ποδοσφαίρου στη Peru National Football Stadium, όπου το ποδόσφαιρο αποτελεί την πιο προσφιλή ενασχόληση των κατοίκων, με μια ιδιοφυή σύλληψη των δημιουργών του (Cinimod team), γίνεται το σύμβολο της πόλης, που  κατά τη διάρκεια των σημαντικών αγώνων, μοιάζει κι αυτό να δονείται και να πάλλεται ολόκληρο μαζί με τους οπαδούς του, καθώς διατάξεις φωτισμού φωτίζουν περιοχές του με συμβολικά «σινιάλα», που ενημερώνουν όλη την πόλη, για όλα τα στάδια του παιγνιδιού. Πιο συγκεκριμένα, τα συναισθήματα των οπαδών καταγράφονται μέσω ηχητικών σημάτων και δονήσεων που οι ίδιοι προκαλούν στα καθίσματά τους και μετατρέπονται σε φωτεινά σήματα. Ακόμη και η πλήξη γίνεται αντιληπτή, όταν το παιγνίδι κάνει «κοιλιά» και γίνεται βαρετό….

 

Ανάμεσα στα έργα για την ανάπλαση της Μασσαλίας, στα πλαίσια της ανάρρησής της ως η πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης το Μάϊο, η απλή (μεγαλοφυής) ιδέα του Norman Foster να καλύψει την αποβάθρα του λιμανιού της Μασσαλίας με ένα στέγαστρο - ανάποδο καθρέφτη-, ζωντανεύει και αναπαριστά διαρκώς τη ζωή του λιμανιού και δημιουργεί εναλλασσόμενα σκηνικά νύχτα και μέρα.

Στην ίδια πόλη, το κτίριο Μucem, μοιάζει διάτρητο να πλέει μέσα στο νερό, ιδίως τη νύχτα που η κίνηση των ανθρώπων στο εσωτερικό του τονίζεται μέσα από τη δαντελωτή επικάλυψή του με το φωτισμό, ενώ η αντανάκλαση του φωτισμού στα ρεύματα του νερού δημιουργεί την ψευδαίσθηση της κίνησης του κτιρίου.

 

Κινούμενες προσόψεις – κελύφη κτιρίων, που η λειτουργία τους εξυπηρετεί ενεργειακή εξοικονόμηση, ταυτόχρονα δημιουργεί οπτικά ερεθίσματα στην πόλη και στέλνουν το μήνυμα του σεβασμού στο περιβάλλον.

 

 

Κτίρια, που το ίδιο το κέλυφός τους γίνεται μια οθόνη για την ανάδειξη έργων τέχνης, ή την αποστολή μηνυμάτων, που σε κάποιες περιπτώσεις οι διερχόμενοι μπορούν οι ίδιοι μέσω μιας υπαίθριας κονσόλας, να επιλέξουν ή να συνθέσουν.

 

Οι σύγχρονες τεχνολογίες αιχμής δίνουν ασύλληπτες δυνατότητες στους σύγχρονους ντιζάϊνερς να δημιουργήσουν και σε μέρη με «εύρωστες» οικονομίες ή φιλόδοξους χορηγούς, αναδύονται εκπληκτικά έργα. Η ολοένα εξάπλωση και τελειοποίηση των τρισδιάστατων εκτυπωτών, σε πολύ σύντομο διάστημα θα δώσει –μέχρι πρότινος απίστευτα- δημιουργήματα.

Το καταπληκτικό video της τρισδιάστατης σχεδίασης (http://www.oobject.com/12-moving-building-facades-videos/flare-kinetic-ambient-reflection-membrane-2/4289/), όπου σχεδιαστές με το δείκτη του χεριού τους (που καλύπτεται από ένα μικρό εξάρτημα σα δακτυλήθρα) σχεδιάζουν και συγχρόνως «γεννούν» το έργο τους στο χώρο, μας ανοίγει μια μικρή μόνο χαραμάδα να δούμε το μέλλον. Κτίρια ολόκληρα έχουν αρχίσει να παράγονται (ή πλέον «εκτυπώνονται»), την ώρα σχεδόν που σχεδιάζονται ψηφιακά, τεχνολογία, που μπορεί κανείς πλέον φανταστεί τι δυνατότητες εμπερικλείει….

 

 

Η γενιά του Πολυτεχνείου φτάνει στο τέλος της: προβληματισμοί και συμπεράσματα απ’ τη λειτουργία του επαγγελματικού φορέα των μηχανικών, ΤΕΕ

Σ’ αυτή τη χώρα της αυθαιρεσίας και των γρηγορόσημων, ο κύριος επαγγελματικός μας φορέας  έπαιξε καθοριστικό  ρόλο. Απ’ την πρώτη μέρα της αποφοίτησής μας,  στις πρώτες ήδη συνελεύσεις, όπου σαν απόφοιτοι πλέον συμμετείχαμε, τα θέματα της ατζέντας δεν ήταν τα επαγγελματικά και επιστημονικά θέματα των μηχανικών, αλλά τα στενά συνδικαλιστικά ενδιαφέροντα των στελεχών και η –τάχα- κοινωνική αναμόρφωση της οικουμένης,  με βαρύγδουπα ψηφίσματα, όπως για συμπαράσταση στο «λαό της Νικαράγουα» κά. Το ΤΕΕ στη συνείδησή μας  ταυτίστηκε, τόσο με το υποχρεωτικό χαράτσι που μας παρακρατούσε, αφού μας «δέσμευε» τις όποιες αμοιβές μας για 16 μέρες (!) στη συμβεβλημένη μαζί του Τράπεζα, στην οποία υποχρεωνόμασταν μεταξύ των άλλων να χάνουμε άπειρες ώρες για τις διεκπεραιώσεις , όσο και με τα πιεστικά μηνύματα στις περιόδους των εκλογών του για να ψηφίσουμε κάποιον απ’ τους υποψήφιους.

Όλα αυτά τα χρόνια, με έναν ασφαλιστικό φορέα, που επέβαλε δυσβάστακτες εισφορές και μια δαιδαλώδη γραφειοκρατία στους ελεύθερους επαγγελματίες και με το  χτικιό των Πολεοδομιών, που στοίχειωνε τη ζωή των Ελλήνων μηχανικών, οι τελευταίοι,  αφιέρωναν το πιο ζωτικό τμήμα του χρόνου τους και της δημιουργικότητάς τους  σε ένα κυνηγητό ανταπόκρισης στις επιβαλλόμενες υποχρεώσεις, χωρίς ποτέ ο επαγγελματικός τους φορέας να επέμβει δυναμικά για να γίνουν δραστικές αλλαγές.  

Η επέμβασή του ήταν μόνο προς όφελος των στελεχών και των συνδικαλιστών του και ποτέ για την υπηρεσία των συμφερόντων όλων των μελών του, στα οποία συχνά δημιούργησε πρόσθετα προβλήματα . Ένα μικρό παράδειγμα ήταν με τις εξαγγελίες για την επιμόρφωση των μελών του μέσω του εκπαιδευτικού θυγατρικού του οργάνου, του ΙΕΚΕΜ (με καταβολή διδάκτρων). Βαρύγδουπα προγράμματα αναγγέλθηκαν, όπως αυτό για την επιμόρφωση των Ενεργειακών Επιθεωρητών, που με επιμόρφωση τάχα 120 ωρών θα έδιναν εξετάσεις και θα έπαιρναν την άδεια. Όμως, αφού τέλειωναν τα σεμινάρια αυτά, προσετίθεντο κι άλλοι (τάχα) υποχρεωτικοί κύκλοι σεμιναρίων, ως ότου όλα αυτά θεωρήθηκαν χωρίς ισχύ και αναγγέλθηκαν νέα υποχρεωτικά σεμινάρια των 60+28 ωρών, που κι αυτά έπρεπε να τα παρακολουθήσουν οι υποψήφιοι,  πληρώνοντας φυσικά νέα δίδακτρα. Στο μεταξύ, όλο κι αναβάλλονταν  οι περίφημες εξετάσεις και νέες αποφάσεις (με την καθοριστική  όμως συμμετοχή του ΤΕΕ) καθόριζαν κάποια κριτήρια για άδειες «προσωρινών» πλέον επιθεωρητών, μετά μείωσαν τα απαιτούμενα κριτήρια, έως ότου σχεδόν τα κατήργησαν με ταυτόχρονη ελευθέρωση των αδειών των προσωρινών επιθεωρητών και μετακίνηση των εξετάσεων για μόνιμες άδειες μέσα στον επόμενο χρόνο (ανάλογα με τα προκύπτοντα  ως τότε μαγειρέματα).

Η μεγαλύτερη βέβαια κερδοφόρα ανάμειξη του επαγγελματικού μας φορέα έγινε με τη δημιουργία της πολύπλοκης και δυσλειτουργικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας (την ίδια που αρχικά δημιουργήθηκε για τη διαχείριση των αμοιβών των ιδιωτικών έργων) για τις καταθέσεις των δηλώσεων των αυθαιρέτων και των βεβαιώσεων νομιμότητας των ιδιοκτησιών, μέσα από την οποία βέβαια ελέγχει όλα τα οικονομικά δεδομένα των μηχανικών και εξασφαλίζει τους πόρους του από το χαράτσωμά τους.

Το πιο φαιδρό εξ όλων, είναι ότι ενώ απελευθερώθηκαν οι αμοιβές  των μηχανικών, οι τελευταίοι,  έρμαια του ΤΕΕ, θα πρέπει να καταβάλουν το χαράτσι τους επί του έως τώρα ισχύοντος ελάχιστου ποσού υποχρεωτικής αμοιβής και όχι επί της πραγματικής και συγχρόνως να συντάσσουν ειδικά συμφωνητικά με τους πελάτες και να τα τρέχουν  στα ΚΕΠ, στο ΤΕΕ και στις εφορίες για να αποδείξουνε ότι δεν έλαβαν την ελάχιστη αμοιβή (που …. ΚΑΤΑΡΓΗΘΗΚΕ) αλλά αυτήν που δηλώνουν!!!

Και βέβαια, μόλις αναγγέλθηκε ότι θα καταργηθεί αυτό το χαράτσι,  που τόσα χρόνια επιβαλλόταν υπέρ του ΤΕΕ στα μέλη του, το ΤΕΕ θυμήθηκε να διαμαρτυρηθεί για τις «υψηλές ασφαλιστικές εισφορές» και τις αμοιβές των μηχανικών που έχουν ελευθερωθεί και  ξεκίνησε τον «Ανένδοτο» αγώνα, κατεβάζοντας τους διακόπτες   της ηλεκτρονικής πλατφόρμας και ….υποχρεώνοντάς σε αναγκαστική απεργία όλους τους ελεύθερους επαγγελματίες!

Κι ενώ αυτοί απεργούντες θάχουν (ακόμα κι αν χάσουν κάποιες εργάσιμες μέρες) στο τέλος του μήνα το εισόδημά τους ανενόχλητοι, (οι περισσότεροι εξ άλλου, λόγω κομματικών κριτηρίων και διασυνδέσεων είναι ταυτόχρονα στελέχη και σε Υπουργεία, επιτροπές κά),  οι ελεύθεροι επαγγελματίες θα πεινάσουν, γιατί για τους περισσότερους η μοναδική πηγή εσόδων γι αυτήν την περίοδο, είναι η διαχείριση και υποβολή των δηλώσεων.  Και δεν έχουν καμιά συνέπεια ακόμα και στις ημερομηνίες της εξαγγελθείσας απεργίας, απενεργοποιώντας την πλατφόρμα δυο μέρες νωρίτερα!

Η χειρότερη ειρωνία για τους μηχανικούς είναι, ότι οι κινητοποιήσεις του ΤΕΕ έρχονται ακριβώς την εποχή, που δεν υπάρχει ελπίδα ότι θα αλλάξει κάτι προς όφελος των μηχανικών (αφού δεν άλλαζε στις περιόδους των παχειών αγελάδων –για τα Ταμεία βέβαια, όχι για τους ασφαλισμένους- δεν υπάρχει περίπτωση να αλλάξει τώρα τη στιγμή της οικονομικής κατάρρευσης της χώρας), έχουν σαν πραγματική του επιδίωξη την απόσυρση απ’ το Υπουργείο της κατάργησης του χαρατσιού υπέρ του ΤΕΕ, που για τους ελεύθερους επαγγελματίες θα ήταν επιθυμητή κι επιβεβλημένη!!!

Σε μια ευνομούμενη χώρα, θα μπορούσε κανείς να καταφύγει στη δικαιοσύνη και να παρουσιάσει όλη αυτήν την καταχρηστική και αυθαίρετη άσκηση εξουσίας του επαγγελματικού φορέα των μηχανικών και μάλιστα να καταθέσει αγωγές , αιτώντας αποζημιώσεις. Και το πιθανότερο είναι ότι θα δικαιωνόταν, ή τουλάχιστον, θα αποκαλυπτόταν και προς το κοινό η πραγματικότητα  των Συνδικάτων. Κι ίσως γινόταν μάθημα προς τους νεότερους,  ότι δε μπορεί να υπάρξει πρόοδος και αλλαγή, αν δεν αποδυναμωθούν τα παντοδύναμα  συνδικάτα (βλέπε ΔΕΗ, Λιμενεργάτες, ΤΕΕ  κά), που ουσιαστικά «διοικούν»  και καταστρέφουν αυτόν τον τόπο.

 

 

 

Σώστε την Οία!!!

Αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα, την Ελλάδα που βουλιάζει, συντελείται κι ένα ακόμη έγκλημα. Όπως είναι γνωστό σε όλους, με το πρόσχημα του νοικοκυρέματος των οικοδομικών αυθαιρεσιών, αλλά με πραγματική αιτία την αγωνιώδη προσπάθεια συγκέντρωσης χρημάτων, έχει εδώ και σχεδόν 2 χρόνια ξεκινήσει η διαδικασία της νομιμοποίησης των αυθαιρέτων. Κανείς δεν αμφισβητεί το πόσο αναγκαία ήταν για τον τόπο αυτή η κίνηση και θα μπορούσε έστω και για πρώτη φορά, το «κράτος» να εκμεταλλευθεί την ευκαιρία και να σταματήσει το βιασμό του περιβάλλοντός μας, αλλά κι αυτήν την απαράδεκτη τακτική της ασύστολης κερδοσκοπίας των νεοελλήνων εις βάρος των άλλων.
Όμως, πάλι τα συμφέροντα και οι κερδοφόροι ελιγμοί, αφήνουν τώρα ανενδοίαστα τους «βιαστές» να συνεχίσουν και να ολοκληρώσουν το έργο τους, που στη συνέχεια θα το νομιμοποιήσουν, καθώς οι ατέρμονες παρατάσεις των ημερομηνιών νομιμοποίησης ανανεώνονται διαρκώς.
Ολόκληρη η χώρα δονείται απ’ τα οικοδομικά έργα, οι περιοχές εκτός σχεδίου μεταμορφώνονται καθημερινά, τα νησιά και οι προστατευμένες υποτίθεται περιοχές μετατρέπονται τα χειμωνιάτικα απογεύματα και τις νυκτερινές ώρες, σε εργοτάξια. Δε βρίσκεις μπετονιέρα διαθέσιμη στην επαρχία …..Κι όλα αυτά, χωρίς να αυξηθεί επίσημα η οικοδομική δραστηριότητα, χωρίς να γεμίσουν τα γραφεία των μηχανικών με πελατεία!
Με αποτροπιασμό βιώνουμε την καταστροφή του μοναδικού παραδοσιακού οικισμού της Οίας στη Σαντορίνη, όπου καθημερινά ξεφυτρώνουν νέα αυθαίρετα, «ενταγμένα» μέσα στον πυκνοδομημένο ιστό της Καλντέρας. Κοντά σ’ αυτά και γιγάντιες υπερκατασκευές, νεόπλουτων (κατά μυστηριώδη τρόπο) επιχειρηματιών, για επέκταση πανάκριβων τουριστικών μονάδων και ανεξέλεγκτες τρισάθλιες κατασκευές καταστημάτων, που καταστρέφουν τη μοναδικότητα του νησιού.




































Ας το πάρουμε απόφαση, οι χειρότεροι εχθροί της Ελλάδας είναι οι Νεοέλληνες.

 

Τεχνητοί παράδεισοι: "οι καημένοι οι Γερμανοί

Η αγαπημένη μου φίλη μου έστειλε ένα αρχείο που δείχνει ένα τεχνητό παράδεισο με πισίνα και παραλία στο Βερολίνο, με το σχόλιο «οι καημένοι οι Γερμανοί». 

Αξίζει τον κόπο να δει κανείς αυτόν τον απίστευτο τεχνητό παράδεισο που έχει δημιουργηθεί στην καρδιά του Βερολίνου, με αμμουδιές, βλάστηση και προσομοιώσεις τροπικού μικροκλίματος, άλλοτε επιτυχείς κι άλλοτε kitsch.  Kαι βέβαια τέτοιοι τεχνητοί παράδεισοι έχουν γίνει και σε πολλές άλλες μεγάλες πόλεις του κόσμου (στο Παρίσι οι όχθες του Σηκουάνου κάθε καλοκαίρι γίνονται plages) και ειδικά πισίνες που προσφέρουν ψευδαίσθηση υπαίθριας κολύμβησης ακόμα και στους κατοίκους ουρανοξυστών, δυνατότητα surfing, πισίνες μεγέθους φυσικής λίμνης, πισίνες  ευφάνταστου σχήματος (βλ. φωτ. από Αυστραλία, Βέλγιο, Ιαπωνία, Ταϊλάνδη, Μπαλί, Jutah, Κίνα, Χιλή, Dallas  κά).

Και όταν βλέπεις στην καρδιά του χειμώνα στο Βερολίνο, τις αμμουδιές και τις φοινικιές και τα σμαραγδένια νερά κάτω από ένα γυάλινο θόλο, απ’ όπου ο overcast ουρανός μοιάζει μέσω του τεχνητού φωτισμού να είναι μεσογειακά ασυννέφιαστος, την τεχνητή αμμουδιά με τις ξαπλώστρες, τις ομπρέλες και τα bars  με τα cocktails, δε λέω, κάνεις τις αναγκαίες συγκρίσεις για το πόσο τυχεροί είμαστε που έχουμε αυτό το κλίμα, αλλά.. δυστυχώς αυτή η σύγκριση πλέον δεν περιορίζεται στο αυτονόητο.

Πρόσφατα ακόμα διαβάσαμε τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων για τη λίστα με τους ευτυχέστερους πολίτες του κόσμου και είδαμε επικεφαλής τους Γερμανούς και τους Αυστραλούς και Καναδούς και φυσικά τελευταίους εμάς τους Έλληνες.

Για τους «καημένους» λοιπόν τους Γερμανούς, που στερούνται αυτού του καταπληκτικού κλίματος, κάποιοι (από τις Κυβερνήσεις τους) ασχολούνται για να τους αποζημιώσουν και να τους αντισταθμίσουν και αυτή τη φυσική έλλειψη, δημιουργώντας τους υποκατάστατα, που προφανώς (έστω και υπερβολικά) τους δίνουν δυνατότητες διαφυγής.

Αρκεί να παρατηρήσετε την έκφραση των προσώπων τους, να χαλαρώνουν στην ξαπλώστρα με ένα ποτήρι στο ένα χέρι και τη Deutche Zeitung στο άλλο, επάνω στην  -έστω τεχνητή- άμμο, δίπλα στο κρυστάλλινο νερό, κάνοντας προφανώς το μεσημβρινό τους διάλειμμα. Η μακαριότητα που εκφράζουν, μέσα στη μέση μιας τυχαίας καθημερινής μέρας,  μας είναι τόσο ξένη σε μας τους «τυχερούς Έλληνες», που συχνά ακόμη και στο τέλος της μέρας μας δε μπορούμε να βρούμε κάποιες στιγμές χαλάρωσης και απόλαυσης για να επαναφορτίσουμε τις μπαταρίες μας.

Για μας τους πολίτες αυτής της χώρας, οι δικές μας κυβερνήσεις αφήνουν μόνο τις σκληρές υποχρεώσεις και τα ασήκωτα πλέον άχθη που μας έχουν δημιουργήσει και φορτώσει όλα αυτά τα χρόνια, οπότε πλέον δεν τίθεται θέμα βελτίωσης συνθηκών της ζωής μας αλλά και της απλής επιβίωσής μας.

Ποιοι είναι οι τυχεροί;

Ο θρύλος Kevin Spacey

Στην εποχή μας δύσκολα δημιουργούνται θρύλοι. Ιδίως στο εφήμερο καλλιτεχνικό στερέωμα, απλά κάνουν την εμφάνισή τους κατά καιρούς διάττοντες αστέρες, που το μεσουράνημά τους διαρκεί απειροελάχιστα και συχνά δυσκολευόμαστε να θυμηθούμε κι αυτές τις στιγμές της δόξας τους.  Δεν είναι ότι δεν υπάρχουν ταλέντα, μάλλον σήμερα με όλα αυτά τα διεθνή talent shows κατακλυζόμαστε από περισσότερους ταλαντούχους, από αυτούς που μπορούν να «απορροφηθούν» από το σύστημα…       

Όμως, χτες στην Επίδαυρο νιώσαμε ότι είχαμε την τύχη να αντικρύσουμε τη γέννηση ενός νέου θρύλου.  Ο Kevin Spacey εδώ και αρκετά χρόνια και παρά τις βραβεύσεις του,  κατορθώνει να διατηρεί ένα profile πολύ χαμηλών τόνων, ουσιαστικά είναι ένας «αντι-σταρ», με φαινομενικά «ασήμαντη» εμφάνιση, αυτήν του μέσου καθημερινού ανθρώπου, που κάλλιστα θα μπορούσε να είναι Τούρκος, Γάλλος, Έλληνας, Τυνήσιος ή Δανός, ενώ ενσαρκώνει διάφορους ρόλους, που συχνά δεν αναγνωρίζονται με την πρώτη ματιά ότι είναι οι πρωταγωνιστικοί.

Όταν  βέβαια μαθεύτηκε ότι οι Εγγλέζοι τον επέλεξαν ως καλλιτεχνικό διευθυντή του Old Vic, του ιστορικού και τόσο απαιτητικού Σαιξπηρικού Θεάτρου και ότι μάλιστα του επέτρεψαν αφ' ενός να εμπλουτίσει με νέο αίμα το δυναμικό του, μετακαλώντας αμερικανούς καλλιτέχνες και αφ' ετέρου να προσθέσει σύγχρονες επιρροές στο ρεπερτόριό του, συνειδητοποιήσαμε ότι η περίπτωσή του είναι ξεχωριστή.

Στο ρόλο του Ριχάρδου του III, καθήλωσε τους τουλάχιστον 9000 (σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία) θεατές, που διήνυσαν οι περισσότεροι κατακαλόκαιρο πολύ μεγάλες αποστάσεις και υπέμειναν επί 3 ½ ώρες τη σκληραγωγία στις άβολες πέτρινες μισοφαγωμένες αρχαίες κερκίδες, σε μια μεγαλειώδη παράσταση ενός ιδιαίτερα «δύσκολου» έργου του Shakespeare και ουσιαστικά «δίδαξε» θέατρο μιας ύψιστης ποιότητας, υπηρετώντας ακριβώς τη φιλοσοφία του αρχαιοελληνικού θεάτρου – «σχολείου».

Φυσικά ο Spacey είχε την «τύχη» να βρεθεί με τον Samuel Mendes, τον Άγγλο σκηνοθέτη, που κατάφερε να γίνει «ένα» μαζί του και να δημιουργήσουν ένα Ριχάρδο απόλυτα «τρομακτικό» (τρομακτικά δήλωσε και ότι αισθανόταν ο Spacey στην ιδέα ότι θα έπαιζε στην Επίδαυρο αυτό το ρόλο) σε όλες του τις προεκτάσεις για το τι σημαίνουν αυτού του είδους οι ηγέτες για την ιστορία ενός τόπου και απόλυτα διαχρονικό, όπως ακριβώς είναι και το συνολικό έργο και ο λόγος του εμπνευστή του, που εξακολουθεί από το μεσαίωνα ως τώρα να μένει επίκαιρος και προφητικός.

Τα λόγια είναι φτωχά για να περιγράψουν την καινοφανή ερμηνεία του ρόλου αυτού, τόσο δυναμική και καταιγιστική –ο συμπυκνωμένος λόγος του Shakespeare-, γεμάτη αυτοσαρκασμό και τόσο απόλυτα ενταγμένη στη σημερινή πραγματικότητα των media και των image makers, που μπορούν να «ανεβοκατεβάσουν» κυβερνήσεις.

Στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, (όπου δυστυχώς όλο και πιο συχνά πλέον ανεβαίνουν παραστάσεις – shows τηλεοπτικού τύπου μαζικής επιτυχίας), σε μια ατμόσφαιρα μεταφυσική, κάτω απ’ τον έναστρο ουρανό, χωρίς το διαχεόμενο φωτισμό του περιβάλλοντος του σημερινού άστεως, μόνο με τον απόλυτα κατευθυνόμενο φωτισμό της ορχήστρας,  χωρίς τα ηχεία και τους ενισχυτές, αναβίωσε το μεγαλείο του λόγου και του πνεύματος και κατά κύριο λόγο αυτό οφείλεται στην παρουσία του Spacey. Και είναι πολύ ενθαρρυντικό που το κοινό -όλων των ηλικιών- σύσσωμο τον αποθέωσε με τόση (γνήσια ελληνική) θέρμη.

Μπορεί ένα μεγαλόπνοο έργο να μας σώσει απ’ την κατάθλιψη?

Για άλλη μια φορά ένας Έλληνας ευεργέτης, έρχεται στις τόσο δύσκολες μέρες που ζούμε, σαν από μηχανής Θεός να φωτίσει μια προοπτική της πολιτιστικής μας συνέχειας σα χώρας. Με μια σοφή και ευφάνταστη πρωτοβουλία οι κληρονόμοι του, το Ίδρυμα Σταύρου Νιάρχου, μας προσκάλεσαν κυριολεκτικά «όλους» εμάς τους μελλοντικούς αποδέκτες, για να μας παρουσιάσουν μέσα από μια απλή («καθημερινή» -ο πρόεδρος του Ιδρύματος κ. Δρακόπουλος εμφανίστηκε με κοντομάνικο μπλουζάκι με το λογότυπο της εκδήλωσης, πανομοιότυπο με αυτό που φορούσαν οι εθελοντές που μας κατεύθυναν στο χώρο) τελετή, τα τελικά σχέδια που θα υλοποιήσουν τη μεγάλη διαθήκη: το πολιτιστικό ίδρυμα Σταύρου Νιάρχου, στο χώρο του παλιού Ιππόδρομου.

Τόσο ο λιτός πρόλογος του κ. Δρακόπουλου, που ανέλυσε τους στόχους αυτής της διαθήκης, όσο και η μεστή παρουσία του αρχιτέκτονα Renzo Piano, μας καθήλωσαν και μας παρέσυραν μακριά από τις ζοφερές σκέψεις για το παρόν και το μέλλον μας, που μας κατέκλυζαν αυτή την αποφράδα μέρα, που έκανε την Αθήνα πεδίο μάχης και καταστροφών κι εμάς παθητικούς θεατές και τελικά θύματα του καταποντισμού της χώρας μας.

Δεν ήταν τυχαία η επιλογή του Piano από το Ίδρυμα, από το στίβο των «μεγάλων» δημιουργών της εποχής μας. Είναι ο αρχιτέκτονας που εξέφρασε μοναδικά την έννοια της «Αγοράς» του Ελληνικού Πολιτισμού σε πολλά έργα του. Από το Beaubourg στο Παρίσι, ως τη Morgan Library της Νέας Υόρκης, ο ελεύθερος χώρος στη σκιά των κτιρίων, η «Piazza» όπως τη χαρακτηρίζει ο ίδιος στη γλώσσα του, λειτουργεί ως χώρος διασύνδεσης,  επικοινωνίας και ανταλλαγής ιδεών, άρα και εκπολιτισμού των επισκεπτών, διαδραματίζοντας ακριβώς τον ίδιο το ρόλο της αρχαίας Ελληνικής Αγοράς.

Κατ’ επέκταση, η τεράστια Βιβλιοθήκη που προγραμματίζεται να κατασκευαστεί σε σχέδιά του, «η μεγαλύτερη στον κόσμο με 2000000 βιβλία», θα λειτουργεί σαν ένας «ανοιχτός», φιλόξενος χώρος, βατός για όλους τους επισκέπτες, όχι μόνο για όσους μελετούν, αλλά και για όσους θέλουν απλά να σκεφθούν, να ανταλλάξουν απόψεις, να χαλαρώσουν ή να αγναντέψουν.

Ο Piano, γνήσιος θαυμαστής του Ελληνικού ιδεώδους, συνέλαβε την ιδέα αυτού του πολιτιστικού κέντρου, ως ενός Ναού («Τέμπλου») της Τέχνης, προσπελάσιμου και ορατού από τη γη και τη θάλασσα του Λεκανοπεδίου. Η ευφυής σύλληψη της ήπιας (σχεδόν μη αναγνώσιμης στην κλίμακα του περιπατητή) ράμπας, καταπράσινης με τη χλωρίδα της Μεσογείου, που οδηγεί τελικά στο αέρινο κτίριο με την «αιωρούμενη» στέγαση, φέρνει στη μνήμη όλες εκείνες τις υποσυνείδητες από τα σχολικά μας χρόνια εικόνες των «προσκυνητών» να συρρέουν από τα διάφορα μέρη του κόσμου. Το απρόσμενο «δώρο» για τον περιπατητή, μόλις φθάσει στο κτίριο, θα είναι «να αντικρύσει από ψηλά (32 μ.) την απέραντη θάλασσα, ενώ αν στραφεί πίσω του θα δει να δεσπόζει το βράχο της Ακρόπολης».

Η εμπνευσμένη ταινία προσομοίωσης που το Ίδρυμα επιμελήθηκε, με τη θαυμάσια μουσική επένδυση (που έγινε ακριβώς γι αυτό το σκοπό), πραγματικά μας ταξίδεψε –εικονικούς περιηγητές- και μας έκανε κοινωνούς της κλίμακας και των στόχων του έργου αυτού, τόσο παραστατικά, που πολλοί θα νιώσαμε το θαλασσινό αεράκι που μας χάιδευε πράγματι εκείνο το απόγευμα τα μαλλιά (και στην οθόνη ανάδευε την προτεινόμενη βλάστηση) να είναι γεμάτο από φρέσκιες, οικείες μυρωδιές από θυμάρι και φασκόμηλο. Κι ας είχαμε λίγο πριν αισθανθεί στα μάτια και στη μύτη μας τα δακρυγόνα και τους καπνούς από τις φωτιές στο Σύνταγμα.

Ήταν γεμάτο από μαγεία το δειλινό αυτό και ακριβώς για τη μαγεία της μουσικής μας μιλούσε ο Piano, καθηλώνοντάς μας με την εικονική περιήγηση της «θείας» Όπερας που οραματίσθηκε, με την ελικοειδή διάταξη των κερκίδων (χίλιες οκτακόσιες θέσεις προβλέπονται) να καταλήγει σε μια ολόφωτη οροφή-ουρανό, ενώ ταυτόχρονα «ανέβαινε» σε ένταση η καταπληκτική φωνή της σοπράνο στη σκηνή.

Οι θέσεις του Piano για την αναγκαιότητα του σεβασμού προς το περιβάλλον μας είναι ήδη γνωστές και στο συγκεκριμένο σχέδιο εκφράζονται με μεγάλη έμφαση, τόσο με την πρόβλεψη μιας τεράστιας έκτασης πρασίνου, τμήμα της οποίας θα «ανοίγεται» , με προβλεπόμενες κοινόχρηστες αθλητικές δραστηριότητες, προς τις γειτονικές περιοχές με την πυκνή δόμηση (όπως είναι η Καλλιθέα) και το υπόλοιπο τμήμα να περιβάλλει σαν ένα απέραντο πάρκο την κτιριακή σύνθεση, όσο  και με τη διάνοιξη ενός καναλιού –σωστού «ποταμού» με πλάτος 30 μ. και μήκος 400!-,  για «να επανέλθει το νερό στην πόλη –την Καλλιθέα-, απ’ όπου έρρεε στο παρελθόν». 

Ταυτόχρονα, με το μεγάλο «ιπτάμενο» στέγαστρο, αποτελούμενο από ηλιακούς συλλέκτες, θα αξιοποιείται η μεγάλη διαθέσιμη ηλιοφάνεια της Αθήνας και θα εξασφαλίζεται ενεργειακή αυτονομία στο κτίριο, ισοδύναμη με 1,5 ΜW ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο αρχιτέκτονας, με παλλόμενη από τη συγκίνηση φωνή, εξομολογήθηκε ότι αισθάνεται πολύ τυχερός που στην καριέρα του σχεδίασε πολιτιστικά κτίρια στις ιστορικότερες  πόλεις του κόσμου, όπως το Παρίσι και τη Νέα Υόρκη και πλέον τώρα το έργο αυτό στο λίκνο του Πολιτισμού, την Αθήνα, απέναντι από τον Παρθενώνα και «μπροστά στη θάλασσα που βρέχει και τις ακτές της πατρίδας του». Είναι σ’ αυτές τις στιγμές, που ο κάθε αρχιτέκτονας θα μπήκε «στην ψυχή του Piano», νιώθοντας το ίδιο αίσθημα και με το ίδιο βλέμμα θα ατένισε τον αττικό ουρανό, ίσως μόνο επιπλέον με μια αμυδρή σκιά ζήλειας: «αξίζει να ζήσεις για να αξιωθείς αυτές τις στιγμές στη δουλειά σου»…

Ήταν μια πολύ ωραία εκδήλωση, χωρίς ορατούς τους «επώνυμους» (στα τηλεοπτικά δελτία ανακάλυπτες την παρουσία τους), χωρίς εκφωνήσεις και αντιφωνήσεις. Με τα μπαλόνια αιωρούμενα στον ουρανό να σηματοδοτούν τις 4 γωνιές –κολώνες- της «αγοράς» (στο πραγματικό ύψος των κτιρίων) και την ίδια στιγμή να οριοθετούν το χώρο της αποψινής συγκέντρωσης, μαζί με τις συνεχείς αναφορές του αρχιτέκτονα στα κτίρια που θα γίνουν γύρω απ’ αυτόν το χώρο «δεξιά του και αριστερά του», στάθηκε εφικτό ακόμα και για τον αδαή στα αρχιτεκτονικά, να φαντασθεί και να συσχετίσει την κλίμακα, τη θέση και το συμβολισμό της όλης εγκατάστασης στο χώρο.

Κάτι απ’ αυτά που δεν ειπώθηκαν, ήταν η στιγμή που κάναμε το συνειρμό, βλέποντας απ’ την πλευρά που θα κατασκευασθεί η Βιβλιοθήκη τον όγκο του Ωνασείου (το έργο του άλλου μεγάλου ευεργέτη) κι  απ’ την άλλη φανταζόμενοι τους όγκους από το Πολιτιστικό Κέντρο του Νιάρχου, ότι οι δύο «μεγάλοι» εξακολουθούν να ανταγωνίζονται και από ψηλά, ποιος θα προσφέρει τα περισσότερα γι αυτόν τον πολύπαθο τόπο, που τόσοι άλλοι οδηγούν στην παρακμή!

Φεύγοντας μαγεμένοι, προσπαθήσαμε να απωθήσουμε την απαισιόδοξη σκέψη που γεννήθηκε από τις επικλήσεις του κ. Δρακόπουλου προς το Κράτος, όπου από το 2015 θα παραδοθεί το έργο: «το έργο θα ανήκει σε όλους και ελπίζουμε ότι θα το αγαπήσετε και θα το συντηρήσετε σωστά».